AI तुमची नोकरी घेईल का? — घाबरण्यापूर्वी हे समजून घ्या
‘AI मुळे नोकऱ्या जाणार’ — ही भीती आज प्रत्येक ऑफिसमध्ये, कॉलेजमध्ये आणि घराघरात चर्चेत आहे. पण आंतरराष्ट्रीय संस्थांचे अभ्यास या प्रश्नाचे उत्तर ‘हो’ किंवा ‘नाही’ असे सोपे देत नाहीत. त्यांचे उत्तर आहे : बहुतांश नोकऱ्या जाणार नाहीत, पण बदलणार नक्कीच.
नोकरी आणि ‘कामे’ यांतील फरक
हे समजून घेण्यासाठी एक महत्त्वाची संकल्पना लक्षात ठेवा : प्रत्येक नोकरी म्हणजे अनेक छोट्या कामांचा (टास्क) संच असतो. उदाहरणार्थ, शिक्षकाचे काम म्हणजे केवळ शिकवणे नव्हे; त्यात प्रश्नपत्रिका तयार करणे, उत्तरपत्रिका तपासणे, विद्यार्थ्यांशी संवाद, पालकांशी चर्चा, मार्गदर्शन अशी अनेक कामे येतात. AI यांतील काही कामे वेगाने करू शकते, पण सर्वच नाही. त्यामुळे संपूर्ण नोकरी जाण्यापेक्षा नोकरीचे स्वरूप बदलण्याची शक्यता अधिक असते.
ILO चा जागतिक अभ्यास (मे २०२५)
संयुक्त राष्ट्रांची आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटना (ILO) आणि पोलंडची राष्ट्रीय संशोधन संस्था (NASK) यांनी मे २०२५ मध्ये जनरेटिव्ह AI आणि रोजगार यांवर एक जागतिक निर्देशांक प्रसिद्ध केला. त्याचे प्रमुख निष्कर्ष :
- जगातील सुमारे चारपैकी एका नोकरीवर जनरेटिव्ह AI चा काही ना काही परिणाम होऊ शकतो.
- श्रीमंत देशांत हे प्रमाण सुमारे ३४%, तर कमी उत्पन्न असलेल्या देशांत सुमारे ११% आहे.
- कारकुनी आणि प्रशासकीय कामे सर्वाधिक प्रभावित होणाऱ्या गटांत आहेत.
- सर्वाधिक जोखमीच्या गटात जगभरातील स्त्रियांच्या ४.७% नोकऱ्या, तर पुरुषांच्या २.४% नोकऱ्या येतात; कारण कारकुनी कामांत स्त्रियांचे प्रमाण अधिक आहे.
- ILO चा मुख्य निष्कर्ष : नोकऱ्या पूर्णपणे नष्ट होण्यापेक्षा त्यांचे ‘रूपांतर’ होणे, हाच AI चा सर्वांत संभाव्य परिणाम आहे.
IMF चा इशारा
आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीने (IMF) जानेवारी २०२४ मधील विश्लेषणात म्हटले की, जगभरातील सुमारे ४०% रोजगारांवर AI चा परिणाम होऊ शकतो; प्रगत अर्थव्यवस्थांमध्ये हे प्रमाण सुमारे ६०% आहे. मात्र यांपैकी अनेक नोकऱ्यांना AI मुळे फायदाही होऊ शकतो, कारण कामाचा वेग आणि उत्पादकता वाढते. योग्य धोरणे नसतील, तर AI मुळे विषमता वाढू शकते, असा इशाराही IMF ने दिला.
भारतीय तरुणांसाठी याचा अर्थ
भारतात शेती, बांधकाम, लहान व्यवसाय आणि प्रत्यक्ष हाताने करायच्या कामांत मोठा रोजगार आहे; ही कामे सध्या AI पासून तुलनेने दूर आहेत. पण आयटी सेवा, बीपीओ, डेटा एंट्री, ग्राहक सेवा अशा क्षेत्रांत बदल वेगाने होत आहेत. या क्षेत्रांत काम करणाऱ्यांनी आणि त्यात करिअर करू इच्छिणाऱ्यांनी आताच तयारी सुरू करायला हवी.
स्वतःला ‘AI-प्रूफ’ नव्हे, ‘AI-सक्षम’ बनवा
- आपल्या नोकरीतील कामांची यादी करा आणि त्यातील कोणती कामे पुनरावृत्तीची आहेत, ते ओळखा. तिथेच AI सर्वांत आधी येईल.
- AI साधने वापरून पाहा : ती कुठे उपयोगी पडतात आणि कुठे चुका करतात, हे प्रत्यक्ष अनुभवा.
- निर्णयक्षमता, संवाद, सहानुभूती, नेतृत्व आणि प्रत्यक्ष अनुभव — ही माणसाची बलस्थाने जाणीवपूर्वक वाढवा.
- आपल्या क्षेत्राचे सखोल ज्ञान मिळवा; AI चे उत्तर बरोबर की चूक, हे तज्ज्ञच ओळखू शकतो.
- नवे शिकणे हीच सवय बनवा; एकदा मिळवलेली पदवी आयुष्यभर पुरणार नाही.
| थोडक्यात AI बहुतांश नोकऱ्या नष्ट करण्यापेक्षा त्यांचे स्वरूप बदलण्याची शक्यता जास्त आहे (ILO, २०२५).जगातील सुमारे चारपैकी एका नोकरीवर जनरेटिव्ह AI चा परिणाम होऊ शकतो.कारकुनी आणि प्रशासकीय कामे सर्वाधिक प्रभावित होतील.AI ला घाबरण्यापेक्षा ते वापरायला शिकणारे सर्वाधिक फायद्यात राहतील. |
संदर्भ
१. UN News, “One in four jobs at risk of being transformed by GenAI, new ILO–NASK Global Index shows” (२० मे २०२५) — https://news.un.org/en/story/2025/05/1163486
२. Gmyrek P. et al. (2025). Generative AI and Jobs: A Refined Global Index of Occupational Exposure. ILO Working Paper 140, International Labour Organization.
३. Georgieva K. (2024). AI Will Transform the Global Economy. Let’s Make Sure It Benefits Humanity. IMF Blog. सारांश : Business Today (१५ जानेवारी २०२४) — https://www.businesstoday.in/technology/story/imf-predicts-40-per-cent-jobs-to-be-impacted-due-to-ai-in-early-2024-we-are-already-seeing-its-effect-413269-2024-01-15 ४. Cazzaniga M. et al. (2024). Gen-AI: Artificial Intelligence and the Future of Work. IMF Staff Discussion Note SDN/2024/001.