करिअर, शिक्षण व तरुणाई • वाचन वेळ : ४ मिनिटे– हातात पदवी आहे, गुणही चांगले आहेत, तरीही मुलाखतीत नकार येतो. आणि शेजारचा मुलगा, ज्याची पदवी साधारण होती, त्याला चांगली नोकरी मिळते. असे का होते? कारण आज कंपन्या पदवीपेक्षा “तुम्ही काय करू शकता” हे जास्त पाहतात.
आकडे काय सांगतात?
इंडिया स्किल्स रिपोर्ट २०२६ नुसार, रोजगारक्षमता चाचणी दिलेल्या भारतीय तरुणांपैकी सुमारे ५६% तरुण नोकरीसाठी “रोजगारक्षम” ठरले. २०२२ मध्ये हे प्रमाण सुमारे ४६% होते, म्हणजे परिस्थिती सुधारत आहे. पण याचा दुसरा अर्थ असा की अजूनही जवळजवळ प्रत्येक दहापैकी चार तरुणांकडे नोकरीसाठी आवश्यक कौशल्ये पुरेशी नाहीत. या अहवालात गेल्या पाच वर्षांत पहिल्यांदाच महिलांची रोजगारक्षमता पुरुषांपेक्षा जास्त नोंदली गेली. रोजगारक्षमतेत राज्यांच्या यादीत महाराष्ट्र दुसऱ्या क्रमांकावर आहे.
पदवीचे महत्त्व संपले का?
नाही. डॉक्टर, वकील, अभियंता, शिक्षक अशा अनेक क्षेत्रांत पदवी अनिवार्य आहे, आणि सरकारी नोकऱ्यांत तर ती पहिली अट असते. पदवी तुम्हाला मुलाखतीपर्यंत पोहोचवते; पण मुलाखतीत यश मिळवून देतात आणि कामावर टिकवतात ती कौशल्ये. म्हणून प्रश्न “पदवी की कौशल्य” असा नसून “पदवीसोबत कोणते कौशल्य” असा आहे.
कंपन्यांना कोणती कौशल्ये हवी आहेत?
या अहवालानुसार आज सर्वाधिक मागणी असलेली कौशल्ये : कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), डेटा विश्लेषण, क्लाउड कॉम्प्युटिंग आणि सायबर सुरक्षा. पण तांत्रिक कौशल्यांसोबत काही “मानवी” कौशल्येही तितकीच महत्त्वाची आहेत — स्पष्ट संवाद, संघात काम करणे, समस्या सोडवणे आणि नवे पटकन शिकण्याची तयारी.
नोकरीचे स्वरूपही बदलत आहे
याच अहवालानुसार गेल्या वर्षभरात प्रकल्पावर आधारित (project-based) भरती सुमारे ३८% ने वाढली आहे, आणि २०३० पर्यंत भारतातील गिग आणि फ्रीलान्स कामगारांची संख्या सुमारे २.३५ कोटींवर पोहोचेल, असा अंदाज आहे. अशा कामात कंपनी तुमची पदवी क्वचितच विचारते; ती तुमचे आधीचे काम (portfolio) पाहते. म्हणजे भविष्यात “मी काय केले आहे” हे दाखवता येणे हेच तुमचे खरे प्रमाणपत्र ठरेल.
आजपासून काय करता येईल?
- तुमच्या क्षेत्रातील एक मागणी असलेले कौशल्य निवडा आणि त्याचा तीन महिन्यांचा अभ्यासक्रम पूर्ण करा. SWAYAM, NPTEL सारख्या सरकारी व्यासपीठांवर अनेक अभ्यासक्रम मोफत आहेत.
- प्रमाणपत्रापेक्षा प्रत्यक्ष काम दाखवा : एखादा छोटा प्रकल्प, इंटर्नशिप किंवा स्वयंसेवी काम.
- मराठीसोबत इंग्रजीतही आत्मविश्वासाने बोलण्याचा आणि लिहिण्याचा रोज सराव करा.
- AI साधने वापरायला शिका — AI स्वतः तुमची जागा घेईल की नाही हे सांगता येत नाही, पण AI वापरणारा माणूस ती नक्की घेऊ शकतो.
| थोडक्यात इंडिया स्किल्स रिपोर्ट २०२६ : सुमारे ५६% तरुण रोजगारक्षम; २०२२ मध्ये ४६%.पदवी मुलाखतीचे दार उघडते; कौशल्य नोकरी मिळवून देते आणि टिकवते.मागणी : AI, डेटा विश्लेषण, क्लाउड, सायबर सुरक्षा — आणि संवाद-कौशल्य.प्रश्न “पदवी की कौशल्य” नाही, तर “पदवीसोबत कोणते कौशल्य”. |
संदर्भ
- India Skills Report 2026 (ETS/Wheebox, CII, AICTE, AIU), अहवालाचा आढावा : Careers360, ११ नोव्हेंबर २०२५ — https://news.careers360.com/india-skills-report-2026-employability-56-35-pc-ai-tools-digital-gig-economy-workforce-global-talent-hub
- Business Standard, “Employability among Indian graduates improves to 54.81%” (India Skills Report 2025) — https://www.business-standard.com/india-news/employability-among-indian-graduates-improves-to-54-81-wheebox-report-124121001152_1.html
- SWAYAM — https://swayam.gov.in • NPTEL — https://nptel.ac.in