मतदार यादीत तुमचे नाव आहे ना? २६ ऑक्टोबरपर्यंत असे तपासा

/ bandgar.vinayak

गेल्या निवडणुकीत तुम्ही मत दिले होते, तुमच्याकडे मतदार ओळखपत्रही आहे — म्हणजे पुढच्या निवडणुकीत तुमचे नाव यादीत असणारच, असे तुम्हाला वाटत असेल. पण यंदा हे गृहीत धरणे धोक्याचे आहे. महाराष्ट्रात मतदार यादीचे विशेष सखोल पुनरीक्षण (Special Intensive Revision — SIR) सुरू आहे, आणि त्याच्या प्रारूप यादीत राज्यातील सुमारे पाचपैकी एका मतदाराचे नाव नाही.

चांगली बातमी अशी की अजून वेळ आहे. नाव तपासण्यासाठी आणि नसल्यास अर्ज करण्यासाठी २६ ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत मुदत आहे. नाव तपासायला फक्त दहा मिनिटे लागतात.

विशेष शिबिरे — १७-१८ आणि २४-२५ ऑक्टोबरला मुख्य निवडणूक अधिकारी, महाराष्ट्र यांच्या १५ ऑक्टोबरच्या प्रसिद्धीपत्रकानुसार राज्यातील सर्व मतदान केंद्रांवर १७-१८ ऑक्टोबर आणि २४-२५ ऑक्टोबर २०२६ (शनिवार-रविवार) रोजी विशेष शिबिरे आयोजित केली आहेत.तिथे प्रारूप यादीत नाव पाहता येईल आणि फॉर्म भरण्यासाठी BLO ची मदत मिळेल.
या लेखात SIR म्हणजे काय? आणि आत्ताची तारीखवार स्थिती, तुमचे नाव ऑनलाइन किंवा प्रत्यक्ष कसे तपासावे?, नाव नसल्यास किंवा चुकीचे असल्यास कोणता फॉर्म भरावा?

SIR म्हणजे काय?

मतदार यादी दरवर्षी अद्ययावत केली जाते, पण SIR मध्ये ती जवळजवळ नव्याने तयार केली जाते. याआधी असे सखोल पुनरीक्षण देशात २००२ ते २००४ या काळात झाले होते. त्यानंतरचे शहरीकरण, स्थलांतर, मृत्यू आणि दुबार नोंदी यांमुळे पुन्हा नवी यादी तयार करण्याची गरज असल्याचे आयोगाचे म्हणणे आहे. मतदान केंद्रस्तरीय अधिकारी (BLO) घरोघरी जाऊन प्रत्येक मतदाराकडून गणना अर्ज (Enumeration Form) भरून घेतात. मृत व्यक्ती, कायमचे स्थलांतर झालेले, सापडत नसलेले आणि दोन ठिकाणी नाव असलेले मतदार यादीतून वेगळे काढणे, हा यामागचा उद्देश आहे. या फेरीसाठी पात्रतेची तारीख १ ऑक्टोबर २०२६ आहे; म्हणजे १ ऑक्टोबर २०२६ रोजी ज्यांनी वयाची १८ वर्षे पूर्ण केली आहेत, तेही नाव नोंदवू शकतात.

आकडे काय सांगतात?

३१ ऑगस्ट २०२६ रोजी महाराष्ट्राची प्रारूप मतदार यादी प्रसिद्ध झाली. मुख्य निवडणूक अधिकारी कार्यालयाच्या माहितीनुसार :

तपशीलसंख्या
SIR पूर्वीच्या यादीतील मतदार९,७८,५४,०४९
प्रारूप यादीत समाविष्ट मतदार७,७१,६५,५६२
प्रारूप यादीत नसलेली नावे२,०६,८८,४८७ (सुमारे २१%)

यादीबाहेर राहिलेल्या नावांचे वर्गीकरण साधारण असे आहे : कायमचे स्थलांतरित सुमारे ७७ लाख, गैरहजर किंवा पत्त्यावर न सापडलेले सुमारे ७६ लाख, मृत सुमारे ३५ लाख आणि दुबार नोंदी सुमारे १८ लाख. मुख्य निवडणूक अधिकारी कार्यालयाच्या मते, दुबार नोंदींपैकी काही नावे दुसऱ्या ठिकाणी वैध असू शकतात, त्यामुळे प्रत्यक्ष वगळणी सुमारे १.९ कोटी इतकी असेल.

महत्त्वाच्या तारखा

टप्पातारीख
प्रारूप यादी प्रसिद्ध३१ ऑगस्ट २०२६
दावे व हरकती दाखल करण्याची शेवटची तारीख२६ ऑक्टोबर २०२६ (आधी १२ ऑक्टोबर होती)
नोटिसा, सुनावणी आणि निकाल१० नोव्हेंबर २०२६ पर्यंत
अंतिम मतदार यादी१६ नोव्हेंबर २०२६

ही मुदत आतापर्यंत दोनदा वाढवण्यात आली आहे. पुन्हा वाढेल या भरवशावर थांबू नका; आजच तपासा.

नाव कसे तपासावे? — चार सोप्या पायऱ्या

  • voters.eci.gov.in या निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर जा, किंवा आयोगाचे ECINET ॲप उघडा.
  • मतदार यादीत नाव शोधण्याचा (Search in Electoral Roll) पर्याय निवडा आणि राज्य म्हणून महाराष्ट्र निवडा.
  • मतदार ओळखपत्र क्रमांक (EPIC), तुमचे नाव-वय-पत्ता, किंवा नोंदणीकृत मोबाइल क्रमांक — यांपैकी एका प्रकारे शोधा.
  • कॅप्चा भरून शोधा. नाव, वय, पत्ता आणि मतदान केंद्र नीट तपासा. निकालाचा स्क्रीनशॉट जपून ठेवा.

ऑनलाइन जमत नसेल, तर तुमच्या भागातील BLO कडे छापील यादी पाहता येते. मतदार हेल्पलाइन १९५० वर फोन करूनही माहिती मिळते. याशिवाय प्रत्येक जिल्हा निवडणूक अधिकारी आणि मतदार नोंदणी अधिकारी कार्यालयात मदत कक्ष (Helpdesk) सुरू आहेत; त्यांचे संपर्क तपशील ceoelection.maharashtra.gov.in वर उपलब्ध आहेत. मदत फक्त अधिकृत BLO, मदत कक्ष किंवा हेल्पलाइनकडूनच घ्या.

नाव सापडले नाही, तर मुख्य निवडणूक अधिकारी, महाराष्ट्र (ceoelection.maharashtra.gov.in) यांच्या संकेतस्थळावरील ASDD यादी पाहा. ASDD म्हणजे Absent (गैरहजर), Shifted (स्थलांतरित), Dead (मृत) आणि Duplicate (दुबार). तिथे तुमचे नाव कोणत्या कारणाने बाहेर राहिले, ते दिसते. लक्षात ठेवा : या यादीत नाव असणे म्हणजे कायमची वगळणी नव्हे — पात्र असल्यास दावा दाखल करून नाव पुन्हा समाविष्ट करता येते.

नाव नसेल किंवा चुकीचे असेल, तर काय करावे?

परिस्थितीफॉर्मकाय सोबत लागेल
नाव यादीत नाही / पहिल्यांदा नोंदणीफॉर्म ६आयोगाने ठरवलेले घोषणापत्र, जन्मतारखेचा आणि पत्त्याचा पुरावा
नाव, वय, पत्ता यांत चूक / पत्ता बदललाफॉर्म ८दुरुस्तीसाठीचा पुरावा (आवश्यकतेनुसार घोषणापत्र)
यादीतील दुसऱ्या व्यक्तीच्या नावावर आक्षेप (उदा. मृत व्यक्तीचे नाव)फॉर्म ७आक्षेपाचे कारण आणि माहिती

हे फॉर्म voters.eci.gov.in वर किंवा ECINET ॲपवर ऑनलाइन भरता येतात; किंवा BLO, सहायक मतदार नोंदणी अधिकारी (AERO) किंवा मतदार नोंदणी अधिकारी (ERO) यांच्याकडे प्रत्यक्ष जमा करता येतात. कागदपत्रांसाठी आयोगाने १२ प्रकारच्या कागदपत्रांची सूचक यादी दिली आहे — उदा. जन्म दाखला, पासपोर्ट, दहावीचे किंवा शैक्षणिक प्रमाणपत्र, कायम रहिवासी दाखला, जात प्रमाणपत्र, सरकारी ओळखपत्र किंवा निवृत्तिवेतन आदेश. यांपैकी एकच वैध कागदपत्र पुरेसे आहे, आणि ही यादी अंतिम नाही : दहावीचे प्रमाणपत्र नसेल तर शाळा सोडल्याचा दाखला (LC/TC) यांसारखे समतुल्य कागदपत्रही चालू शकते. लग्नानंतर आडनाव बदललेल्या महिलांनी विवाह नोंदणी प्रमाणपत्रासारखा पुरावा द्यावा. आधार कार्ड ओळखीचा पुरावा म्हणून स्वीकारले जाते, पण नागरिकत्वाचा पुरावा म्हणून नाही. फॉर्ममध्ये आधार क्रमांक देणे ऐच्छिक आहे; तो देता आला नाही म्हणून अर्ज नाकारता येत नाही किंवा नाव वगळता येत नाही, असे निवडणूक आयोगाने १५ ऑक्टोबर २०२६ च्या पत्रात स्पष्ट केले आहे. ऑनलाइन भरलेल्या अर्जावर आधार-आधारित ई-स्वाक्षरी (e-Sign) केली जाते. अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत संकेतस्थळावरील ताजी यादी एकदा पाहून घ्या.

अर्ज केल्यानंतर मिळालेला संदर्भ क्रमांक (reference number) जपून ठेवा; त्यावरून अर्जाची स्थिती तपासता येते. लक्षात ठेवा : प्रारूप यादीत नाव असले तरी काम संपले असे नाही. ज्यांची नोंद २००२-०४ च्या यादीशी जुळली नाही किंवा जुळलेल्या नोंदीत नाव, आडनाव, वय यांत तफावत आढळली, त्यांना कागदपत्रासाठी नोटीस येऊ शकते. मतदार नोंदणी अधिकाऱ्याकडून नोटीस आली, तर दिलेल्या तारखेपर्यंत कागदपत्रांसह उत्तर द्या — नोटिशींचा टप्पा १० नोव्हेंबरपर्यंत आहे. नियमांनुसार कोणाचेही नाव वगळण्यापूर्वी त्या व्यक्तीला आपली बाजू मांडण्याची संधी द्यावी लागते. मतदार नोंदणी अधिकाऱ्याचा निर्णय मान्य नसेल, तर जिल्हा दंडाधिकाऱ्यांकडे (जिल्हाधिकारी) अपील करता येते, आणि त्यानंतर मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांकडे दुसरे अपील.

२६ ऑक्टोबरनंतर काय?

निवडणूक आयोगाने १५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी १७ राज्ये व केंद्रशासित प्रदेशांत १ जानेवारी २०२७ या पात्रता तारखेवर आधारित विशेष संक्षिप्त पुनरीक्षणाचा (Special Summary Revision — SSR) कार्यक्रम जाहीर केला. महाराष्ट्रात SIR सुरू असल्यामुळे राज्याचा त्यात समावेश नाही; महाराष्ट्राचे वेळापत्रक “नंतर जाहीर केले जाईल”, असे आयोगाने म्हटले आहे. म्हणजे २६ ऑक्टोबरची मुदत चुकली तरी पुढे संधी मिळेलच — पण ती कधी, हे अजून ठरलेले नाही. १६ नोव्हेंबरच्या अंतिम यादीत नाव हवे असेल, तर आजच अर्ज करणे हाच सुरक्षित मार्ग आहे.

आणखी एक माहिती : वयाची १७ वर्षे पूर्ण झालेले तरुण पुढील पात्रता तारखांसाठी (१ जानेवारी, १ एप्रिल, १ जुलै, १ ऑक्टोबर) आगाऊ अर्ज करू शकतात; १८ वर्षे पूर्ण होताच त्यांचे नाव यादीत येते. नाव नोंदवल्यानंतर डिजिटल मतदार ओळखपत्र (e-EPIC) ECINET ॲपवरून डाउनलोड करता येते.

दोन्ही बाजू

स्वच्छ मतदार यादी ही लोकशाहीची गरज आहे. मृत किंवा दुबार नावे यादीत राहिली, तर बोगस मतदानाचा धोका वाढतो, असे या प्रक्रियेच्या समर्थकांचे म्हणणे आहे. दुसरीकडे, कामासाठी तात्पुरते बाहेर गेलेले, गणनेच्या वेळी घरी नसलेले किंवा कागदपत्रे जमवणे कठीण असलेले पात्र मतदारही यादीतून बाहेर राहू शकतात, अशी चिंता काही राजकीय पक्ष आणि नागरिक संघटनांनी व्यक्त केली आहे. यावर आयोगाचे म्हणणे असे की “कोणताही पात्र मतदार यादीबाहेर राहणार नाही आणि अपात्र व्यक्ती यादीत राहणार नाही” हेच या प्रक्रियेचे तत्त्व आहे; कामासाठी तात्पुरते बाहेरगावी असणे हे अपात्रतेचे कारण नाही, आणि वगळलेल्या नावांच्या याद्या सार्वजनिक केल्या जात आहेत. या दोन्ही मुद्द्यांतून एकच गोष्ट समोर येते : प्रक्रियेबद्दल मत काहीही असो, आपले नाव तपासण्याची जबाबदारी शेवटी आपलीच आहे.

आजच करा

  • स्वतःचे नाव तपासा.
  • घरातील सर्वांचे — विशेषतः ज्येष्ठ नागरिक, नुकतेच १८ वर्षांचे झालेले आणि कामासाठी बाहेरगावी राहणारे — नाव तपासा.
  • नाव नसेल, तर २६ ऑक्टोबरपूर्वी फॉर्म ६ भरा आणि संदर्भ क्रमांक जपून ठेवा. २४-२५ ऑक्टोबरच्या विशेष शिबिरात मतदान केंद्रावर मदत घेता येईल.
  • हा लेख कुटुंबाच्या आणि सोसायटीच्या व्हॉट्सॲप गटावर पाठवा.
थोडक्यात महाराष्ट्राच्या प्रारूप मतदार यादीत सुमारे २.०७ कोटी नावे नाहीत.नाव तपासा : voters.eci.gov.in, ECINET ॲप किंवा हेल्पलाइन १९५०.नाव नसल्यास फॉर्म ६, दुरुस्तीसाठी फॉर्म ८ — शेवटची तारीख २६ ऑक्टोबर २०२६.आधार क्रमांक देणे ऐच्छिक; तो न दिल्याने अर्ज नाकारता येत नाही.ASDD यादीत नाव असणे म्हणजे कायमची वगळणी नव्हे.विशेष शिबिरे : २४-२५ ऑक्टोबर (शनिवार-रविवार), सर्व मतदान केंद्रांवर.अंतिम मतदार यादी १६ नोव्हेंबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध होईल.

तुम्ही तुमचे नाव तपासले का? तुमच्या घरात कोणाचे नाव यादीत नव्हते? तुमचा अनुभव टिप्पणीत नक्की लिहा — इतरांना उपयोग होईल.

पुढे : जानेवारीत सुरू होणाऱ्या “नागरिक म्हणून आपण” या मालिकेत अंतिम यादीनंतरची स्थिती आणि मतदार म्हणून आपले हक्क सविस्तर पाहू.

अस्वीकरण आणि सावधानता हा लेख फक्त माहिती व जनजागृतीसाठी आहे; तो कायदेशीर सल्ला नाही. “विमर्श” चा भारत निवडणूक आयोग किंवा मुख्य निवडणूक अधिकारी कार्यालयाशी कोणताही संबंध नाही.माहिती १८ ऑक्टोबर २०२६ पर्यंतच्या आयोगाच्या आणि मुख्य निवडणूक अधिकारी, महाराष्ट्र यांच्या अधिकृत पत्रांवर व प्रसिद्धीपत्रकांवर आधारित आहे. तारखा व नियम बदलू शकतात; अर्ज करण्यापूर्वी voters.eci.gov.in किंवा ceoelection.maharashtra.gov.in वर ताजी माहिती तपासा. काही विसंगती आढळल्यास अधिकृत माहितीच ग्राह्य धरावी.एकापेक्षा जास्त ठिकाणी नाव नोंदवणे किंवा मतदार नोंदणीसंदर्भात खोटे निवेदन करणे हा लोकप्रतिनिधित्व कायदा, १९५० च्या कलम ३१ अंतर्गत गुन्हा असून त्यासाठी एक वर्षापर्यंत कारावास किंवा दंड किंवा दोन्ही होऊ शकतात. फक्त सध्याच्या राहत्या पत्त्यावरच नोंदणी करा.सायबर फसवणुकीपासून सावध राहा : “तुमचे नाव यादीतून वगळले जाईल” असे सांगणारे फोन, SMS किंवा लिंक यांवर विश्वास ठेवू नका. OTP, आधार क्रमांक किंवा बँक तपशील कोणालाही देऊ नका. माहितीसाठी फक्त अधिकृत संकेतस्थळ, ECINET ॲप किंवा हेल्पलाइन १९५० वापरा.हा लेख कोणत्याही राजकीय पक्षाची बाजू घेत नाही. या प्रक्रियेबद्दलची सर्व मते मांडण्याचा प्रयत्न केला आहे.

संदर्भ

Leave a Reply